Büyük buz parçaları

Buzdolaplarından önce insanlar, yiyeceklerini bozulmasınlar diye serin, karanlık yerlerde ya da en yakın dağdan ya da donmuş gölden getirilen buz veya karın konulduğu bir çukurda saklarlardı. Daha sonraları varlıklı aileler, amaca yönelik inşa edilmiş buzhaneler edindiler, genellikle bunların içinde deniz aşırı yerlerden getirilmiş buz kütleleri bulunurdu. Buz ticareti 1950’li yıllara kadar devam etti. Resimde, kamyonuna yüklediği buzları dükkanlara satan bir buz satıcısı görülüyor.

İlk soğutucular

1748 yılında İskoç fizikçi William Cullen, eteri buharlaştırmanın dondurucu sıcaklıklara yol açtığını keşfetti çünkü buharlaşan sıvılar ısı alıyordu. Amerikalı mühendis Jacob Perkins tarafından 1834 yılında icat edilen ilk soğutucu makine bu ilkeden yararlanıyordu. Kısa bir süre sonra sanayi tipi soğutucular içecekleri ve etleri soğuk tutmaya başlamıştı. Ev tipi buzdolapları ise 20. yüzyılda kullanılmaya başlandı.

Ölümcül soğutucular

1929 yılına kadar soğutucular öldürücüydü. Bunlarda soğutma amacıyla zehirli gazlar kullanılırdı ve bu gazlar birkaç kişinin ölümüne neden olmuştu. Sonuçta buzdolaplarını soğutmak için daha güvenli olan ve freon adı verilen Kloroflorokarbon gazı kullanılmasıyla başlandı. Bu gaz insan sağlığına zararlı değildi. Ne var ki, sonraları bilim insanları CFC’nun da Dünya’nın ozon tabakasını tahrip ettiğini fark ettiler. Modern buzdolapları, çevreye olan etkisini azaltmak için daha az zararlı soğutucu gazlar kullanılıyor. Ayrıca bu dolaplar çevreye zarar vermeden geri dönüştürülebiliyor.

Nasıl çalışır?

Bir buzdolabı, soğutucu adı verilen maddeyi sıvı halden gaz hale ve gaz halden sıvı hala dönüştürerek çalışır. Sıvı, bir genleşme valfinden geçerken soğuk bir gaza dönüşür. Gaz, buzdolabının içinde bulunanlardan ısı alır ve onları soğuk tutar. Gaz, buzdolabından çıkarken bir sıvı haline gelecek şekilde sıkıştırılır ve sıvı ısınır. Sıvı, tekrar genleşme valfinden geçmeden önce ısıyı odaya verir.